ASELSAN ve TEI’de Yabancı Elektrikli Araç Yasağı: Norveç Dersi
ASELSAN ve TEI Kampüslerindeki Araç Yasağı: Norveç Vakasından Kritik Tesislere Dersler
Oslo’daki büyük tatbikatta birkaç asker, kiralık araçların menülerinde gezinirken video kayıtllarına rastlamış. Kayıtlarda askerî kapılara girilen kodlar da varmış. Aynı hafta Türkiye’den de bu riske işaret eden bir açıklama geldi: ASELSAN, ROKETSAN, HAVELSAN ve TEI, yabancı elektrikli araçları artık kampüslerine kabul etmiyor.
İki haberi birlikte okuduğumuzda endişenin kaynağı şu: kritik bir tesise giren ve internete bağlı bir araç, kimsenin denetlemediği gizli bir göze dönüşebiliyor.
Norveç’te Ne Oldu: Kiralık Araçlar Kapı Giriş Kodlarını Kaydetti
Olay, 14-18 Eylül arasında Oslo ve Akershus’ta yapılan Øvelse Hovedstad tatbikatında yaşandı.
Norveç Ulusal Muhafız Kuvvetleri’nden (Heimevernet) yaklaşık 5.000 askerin katıldığı tatbikattaki görevlerden biri, olası bir savaş senaryosunda Oslo Gardermoen Havalimanı’nı korumaktı.
Haberi ilk duyuran, Norveç’in önde gelen iş gazetesi Dagens Næringsliv (DN) oldu. DN’ye göre kiralık araçlardan en az ikisi Deepal marka elektrikli araçtı; marka, Çinli Changan grubuna ait.
Araçlar, Norveç’te Hertz markasını işleten First Rent A Car’dan kiralanmıştı ve bu zincir Çinli Geely'e kadar uzanan bir gruba ait.
Tatbikata katılan Teğmen Fredrik Blanck’ın aktardığına göre; kayıtları menülerde vakit geçiren birkaç asker fark etmiş. Videolarda araca kimin bindiği, nereye gidildiği, kimin alındığı ve hangi noktada ne kadar kalındığı görülüyormuş.
Bazı kapılarda giriş kartını ve kodu birlikte kullandıklarını söyleyen Blanck’a göre giriş kodları da kayıtlara girmiş.
“Bu kayıtların nereye gittiğine dair hiçbir fikrimiz yok.”
Teğmen Fredrik Blanck
Askerler, birlikte araç sıkıntısı olduğu için kayıtlar bulunduktan sonra da araçları askerî alan içinde kullanmaya devam etmişler.
Kayıtlar ancak tatbikat bittikten sonra ve sadece silmeye izin veren araç modellerinden silinebilmiş. DN’ye göre bulgular ayrı bir raporla üst kademeye iletilmiş.
Türkiye’de Ne Açıklandı: Dört Savunma Şirketinde Elektrikli Araç Yasağı
TUSAŞ Motor Sanayii (TEI) Genel Müdürü Mahmut Faruk Akşit, 10 Ekim’de Denizli’de Pamukkale Üniversitesi’nin düzenlediği bir konferansta konuştu.
Anadolu Ajansı’nın aktardığına göre Akşit, dört şirket için yabancı elektrikli arabaları “artık kampüsün içine sokmuyoruz” dedi.
Gerekçe olarak araçlardaki kamera ve sensörlerin tesisin haritasını çıkarabilmesini gösterdi.
Bir diğer gerekçe ise araçların kontrolünün kendilerinde olmaması.
Yerli araçların durumunu da araştırdık. Bianet’in haberine göre yerli üretim elektrikli araçlar kampüslere alınmaya devam ediyor. Akşit’in gerekçesi, bu araçların yazılım ve işletim sistemi kontrolünün Türk şirketlerinde olması.
Akşit konuşmasında bir risk senaryosundan da söz etti. Kriz ya da savaş koşullarında, kontrolü ele geçirilen bir aracın askerî bir birliğin kapısına yönlendirilebileceğini belirtti.
Haberi değerlendirirken iki nüansı akılda tutmak gerekiyor. Birincisi, Akşit, konuşmasının kişisel değerlendirmeler içerdiğini belirtti.
İkincisi, ASELSAN, ROKETSAN veya HAVELSAN’dan ayrı bir resmî açıklamaya ya da yazılı bir talimat henüz yok. Bu haliyle önlem, devlet düzeyinde değil, dört şirketin kendi tesislerine yönelik bir uygulama gibi görünüyor.
Polonya, İngiltere, İsrail: Ülkeler Araç Riskine Hangi Kuralla Cevap Verdi?
Farklı ülkelerdeki benzer önlemleri incelediğimizde kriterler belirgin biçimde ayrışıyor. Kimi ülke menşeye bakıyor, kimi yazılımın kimin elinde olduğuna, kimi de aracın neyi kaydedebildiğine.
| Ülke | Kriter |
|---|---|
| Norveç | Kısıtlama yok. Ordu, araçları üretildiği ülkeye göre yasaklamanın yaratacağı yükü, riskten fazla buluyor. |
| Polonya | Menşe ve kayıt fonksiyonu sorgulanıyor. Şubat 2026'da Çin üretimi araçlar tüm güvenlikli askerî tesislerden yasaklandı. Personelin iş telefonlarını bu araçlara bağlaması da yasak. Çin menşeli olmayan araçlar da konum, görüntü veya ses kaydeden işlevleri kapatılırsa içeri alınıyor. |
| Türkiye | Menşe sorgulanıyor. ASELSAN, ROKETSAN, HAVELSAN ve TEI kampüslerine yabancı elektrikli araç alınmıyor; yerli araçlar alınıyor. |
| İngiltere | Menşe sorgulanıyor. Hassas tesislerin yakınında Çin araçlarına kısıtlama var. |
| İsrail | Menşe sorgulanıyor. Subaylara tahsisli kiralık Çin araçları filodan çıkarıldı. |
Tablodaki en dikkat çekici satır Polonya’nın ki. Çünkü fonksiyon üzerinden kriter koyan tek ülke: Aracın menşei değil, neyi kaydettiği sorgulanıyor.
Tabloda yer almayan bir örnek de Çin’in kendisi. Polonya basın ajansı PAP’ın bildirdiğine göre Çin yönetimi, Tesla araçların askerî tesislere erişimini 2021'den beri sınırlıyor.
Gerekçe yine ulusal güvenlik ve veri koruma. Önlemler tek yönlü işlemiyor: Her ülke, yazılımını denetleyemediği aracı, kapının dışında tutmaya çalışıyor.
Kritik Tesisler İçin Beş Ders
Norveç vakası, kart ve kodla korunan bir kapının bile araç kamerası karşısında savunmasız kalabildiğini gösteriyor.
Aynı risk savunma sanayii firmaları, teknoloji ve Ar-Ge tesisleri, veri merkezleri, enerji tesisleri ve organize sanayi bölgeleri için de geçerli.
Her ülkede soru aynı:
Kapıdan giren aracın neyi kaydettiğini nasıl bilebiliriz?
Norveç vakasından ve ülke uygulamalarından çıkardığımız dersler ise şunlar:
- Kriter fonksiyon olmalı. Menşe ya da yabancı araç filtresi, kamerası açık bir yerli aracın riskini azaltmaz. Polonya’nın “kayıt işlevini kapat ya da girme” kuralı bu açığı kapatıyor.
- Kamera görüş alanında girilen kod açığa çıkmış sayılmalı. Norveç’te kart ve kodun birlikte kullanıldığı kapılar videoya girdi. Tuş takımının konumu ve tuşlama alanını kapatan siperlik (privacy shroud) tasarım aşamasında ele alınmalı.
- Kiralık ve filo araç sözleşmelerine özel maddesi eklenmeli: Araç içi kameralar ne kaydediyor, kayıt nerede tutuluyor, araç internete bağlı mı ve iadeden önce kayıtlar nasıl siliniyor?
- Kayıt fark edildiği anda prosedür devreye girmeli. Norveç’te araçlar kayıt bulunduktan sonra da askerî alanda kullanıldı; silme işlemi tatbikatın sonuna kaldı. Araç sıkıntısı, müdahale planının yerine geçmemeli.
- Kapsam yazılı olmalı. Kural personel araçlarını mı, ziyaretçileri mi, servis araçlarını mı kapsıyor yoksa hepsi mi, belirlenmeli.
Türkiye’deki Uygulamada Yanıt Bekleyen Sorular
Dört savunma şirketinin adımı, riskin ciddiye alındığını gösteriyor. İnternete bağlı benzinli ve hibrit araçlar da kamera taşıyabiliyor; yerli bir aracın kamerası da kapıdaki kodu kaydedebilir.
Yazılım kontrolü, bu kaydı kapatmayı ya da denetlemeyi mümkün kılıyor. Ancak açıklamada yerli araçların kameralarının kapıda nasıl denetleneceğine dair bir ayrıntı yok.
Uygulamanın tedarik zincirine nasıl ineceği de belirsiz.
Savunma projelerinde çalışan alt yükleniciler aynı kuralı uygulayacak mı, kampüs dışındaki otoparklar kapsamda mı?
Bu soruların yanıtı, uygulamanın dört şirketle sınırlı mı kalacağını yoksa sektör standardına mı dönüşeceğini belirleyecek.